مولوی - مثنوی معنوی - دفتر اول - بخش ۴۰ | Rumi - Spiritual Couplets - Book 1 - Part 40

How the fire reproached the Jewish king.

---

The king turned his face to the fire, saying, “O fierce-tempered one, where is thy world-consuming natural disposition?

How art thou not burning? What has become of thy specific property? Or has thy intention changed because of our fortune?

825-Thou hast no pity (even) on the fire-worshipper: how (then) has he been saved who does not worship thee?

Never, O fire, art thou patient: how burnest thou not? What is it? Hast thou not the power?

Is this a spell, I wonder, that binds the eye or the mind? How does the lofty pyre not burn?

Has some one bewitched thee? Or is it magic, or is thy unnatural behaviour from our fortune?”

The fire said: “I am the same, I am fire: come in, that thou mayst feel my heat.

830-My nature and element have not changed: I am the sword of God and by (His) leave I cut.

The Turcoman dogs fawn at the tent-door before the guest,

But if any one having the face of a stranger pass by the tent, he will see the dogs rushing at him like lions.

I am not less than a dog in devotion, nor is God less than a Turcoman in life (living power).”

If the fire of your nature make you suffer pain, it burns by command of the Lord of religion;

835-If the fire of your nature give you joy, (that is because) the Lord of religion puts joy therein.

When you feel pain, ask pardon of God: pain, by command of the Creator, is efficacious.

When He pleases, pain itself becomes joy; bondage itself becomes freedom.

Air and earth and water and fire are (His) slaves: with you and me they are dead, but with God they are alive.

Before God, fire is always standing (ready to do His behest), writhing continually day and night, like a lover.

840-If you strike stone on iron, it (the fire) leaps out: ’tis by God's command that it puts forth its foot.

Do not strike together the iron and stone of injustice, for these two generate like man and woman.

The stone and the iron are indeed causes, but look higher, O good man!

For this (external) cause was produced by that (spiritual) cause: when did a cause ever proceed from itself without a cause?

And those causes which guide the prophets on their way are higher than these (external) causes.

845-That (spiritual) cause makes this (external) cause operative; sometimes, again, it makes it fruitless and ineffectual.

(Ordinary) minds are familiar with this (external) cause, but the prophets are familiar with those (spiritual) causes.

What is (the meaning of) this (word) “cause” (sabab) in Arabic? Say: “cord” (rasan).

This cord came into this well (the world) by (Divine) artifice.

The revolution of the water-wheel causes the cord (to move), (but) not to see the mover of the water-wheel is an error.

Beware, beware! Do not regard these cords of causation in the world as (deriving their movement) from the giddy wheel (of heaven),

850-Lest you remain empty and giddy like the (celestial) wheel, lest through brainlessness you burn like markh wood.

By the command of God air becomes fire: both are drunken with the wine of God.

O son, when you open your eyes you will see that from God too are the water of clemency and the fire of anger.

Had not the soul of the wind been informed by God, how would it have distinguished (the believers and unbelievers) amongst the people of ‘Ád?

عتاب کردن آتش را آن پادشاه جهود

---

رو به آتش کرد شه کای تندخو
آن جهان سوز طبیعی خوت کو

چون نمی‌سوزی چه شد خاصیتت
یا ز بخت ما دگر شد نیتت

می‌نبخشایی تو بر آتش‌پرست
آنک نپرستد ترا او چون برست

هرگز ای آتش تو صابر نیستی
چون نسوزی چیست قادر نیستی

چشم‌بندست این عجب یا هوش‌بند
چون نسوزاند چنین شعلهٔ بلند

جادوی کردت کسی یا سیمیاست
یا خلاف طبع تو از بخت ماست

گفت آتش من همانم ای شمن
اندر آ تا تو ببینی تاب من

طبع من دیگر نگشت و عنصرم
تیغ حقم هم بدستوری برم

بر در خرگهٔ سگان ترکمان
چاپلوسی کرده پیش میهمان

ور بخرگه بگذرد بیگانه‌رو
حمله بیند از سگان شیرانه او

من ز سگ کم نیستم در بندگی
کم ز ترکی نیست حق در زندگی

آتش طبعت اگر غمگین کند
سوزش از امر ملیک دین کند

آتش طبعت اگر شادی دهد
اندرو شادی ملیک دین نهد

چونک غم‌بینی تو استغفار کن
غم بامر خالق آمد کار کن

چون بخواهد عین غم شادی شود
عین بند پای آزادی شود

باد و خاک و آب و آتش بنده‌اند
با من و تو مرده با حق زنده‌اند

پیش حق آتش همیشه در قیام
همچو عاشق روز و شب پیچان مدام

سنگ بر آهن زنی بیرون جهد
هم به امر حق قدم بیرون نهد

آهن و سنگ هوا بر هم مزن
کین دو می‌زایند همچون مرد و زن

سنگ و آهن خود سبب آمد ولیک
تو به بالاتر نگر ای مرد نیک

کین سبب را آن سبب آورد پیش
بی‌سبب کی شد سبب هرگز ز خویش

و آن سببها کانبیا را رهبرند
آن سببها زین سببها برترند

این سبب را آن سبب عامل کند
باز گاهی بی بر و عاطل کند

این سبب را محرم آمد عقلها
و آن سببهاراست محرم انبیا

این سبب چه بود بتازی گو رسن
اندرین چه این رسن آمد بفن

گردش چرخه رسن را علتست
چرخه گردان را ندیدن زلتست

این رسنهای سببها در جهان
هان و هان زین چرخ سرگردان مدان

تا نمانی صفر و سرگردان چو چرخ
تا نسوزی تو ز بی‌مغزی چو مرخ

باد آتش می‌شود از امر حق
هر دو سرمست آمدند از خمر حق

آب حلم و آتش خشم ای پسر
هم ز حق بینی چو بگشایی بصر

گر نبودی واقف از حق جان باد
فرق کی کردی میان قوم عاد

Poet: Maulana Rumi
Translation: Reynold A. Nicholson
Edited by: @tamim