Aksakallı Macar Profesör Antal Réthly Efendi - Bölüm 5

Ankara İklim Raporu

Profesör Antal Réthly'in Temmuz 1927'de hazırladığı Ankara İklim Raporu ana hatlarıyla şu şekildedir:

'Özellikle Etlik ve kenarlarındaki dağların, Ankara'nın geri kalanından daha sıhhi olduğunu belirtmiştim. Bu sonuca uzun yıllar sonucu yapılan gözlemlere dayanarak değil, sadece bir yılı aşkın süre bölgeyi gözlemleyerek elde ettim. '

'Önemli bir ilkim elemanı olan sis hakkında da görüşlerimi belirtmek isterim. Etlik ve çevresinde yaptığım gözlemler sonucu sis konusunun Ankara'nın her yerinde büyük sorunlara yol açacağı kanaatindeyim. Vadilerde, özellikle vadiler nemli ise ve Ankara gibi endüstri ilerlemesine ile şehirleşmeye hız kazandırılacak şehirlerde sis için elverişli şartlar oluşur. '

Resim

'Fabrikalardan çıkan yoğun dumanlarla yoğunluğu artan sis tipik bir karasal iklim sisidir. Şehrin havasının kapalı ve güneşin güçlükle görülebildiği bu günlerde Etlik'te gayet berrak bir havanın hakim olduğuna defalarca şahit oldum. Eğer zamanında tedbir alınmazsa her sene daha fazlasıyla karşılaşılacaktır. Çünkü sis veya duman sebebiyle güneşin ışığının yere ulaşması her geçen gün daha da zorlaşacaktır. '

'Şehrin nüfusunun artması ve endüstriyel gelişmeler şehirdeki baca sayısını daima arttıracak ve maalesef Ankara'da çok kötü kalitede kömür kullanılmaktadır. Kömürden hasıl olan tozcuklar hiç yere düşmeden günlerce havada durmaktadır. Havada sürüklenen bu is parçacıklarından oluşan sis bulutları güneşin ışığını engellemektedir. İşte karasal veya şehir sisi adını verdiğimiz bu sis sağlık ve tarım açısından pek kötüdür. Etlik'in rüzgar durumu ve şehre göre mevkisi sebebiyle şehrin diğer yerlerine göre yılın pek çok gününde daha güzel ve açık bir havaya sahip olduğuna şahit oldum. '

'Etrafında bahçeler olan Etlik'in, eğer su sorunu da halledilebilirse hava kalitesi açısından bakıldığında buraya bir hastane kurmak en isabetli karar olacaktır.

'1925 yılı Kasım ayından 1927 yılı Temmuz ayına kadar geçen 20 aylık sürede Etlik,29 gün sis altında kalmış; buna karşın Ankara 380 gün sis altında kalmıştır. Her sisli günde güneşin doğuşundan itibaren 3-4 saat sis sürmekte olup güneşin faydalı ışınlarını tutmaktadır. Bu durum bize şehrin ikliminin iyi olmadığını gösterir. '

'Ankara'nın yolları çok kötü, iyi yollarda dahi araç geçişinden sonra muazzam bir toz bulutu görülür. Çok ince yapılı olan tozlar havada saatlerde asılı kalırlar. Mevcut nem ve sıcaklığı hesaba katarsak yollara su dökerek tozun önüne geçme çabası da pek uygun değildir. Avrupa şehirlerinde, güneşin ısısını ve yararlı ışığını engelleyen tozların havaya kalkmaması için yollara zift dökülmesine pek önem verilir. Başkent Ankara'da alınacak önlemlerin ülkenin diğer şehirlerine de örnek olacağını düşünerek doğru adımlar atılmalıdır.'

'Başkent olmak için bütün hükümet müesseselerini Ankara'da toplamak yeterli değildir. Ancak tüm sağlık şartlarını yerine getirirseniz Ankara eksiksiz bir başkent olabilir.'

'Şehir merkezi ve 6 kilometre çevresini tozdan ve sisten korumak için belediye kanunen zorlanmalı, yollara yağ ve zift dökülmelidir. Fabrika ve bacalar duman emici teçhizatlarla donatılmalıdır. Avrupa'da şehirlerde bu durum kanunlaşmıştır. Gelecek fabrikalar halkın oturmadığı yerlere kurulmalıdır.'

'Şuna kanaat getirdim ki, alınacak sağlık tedbirleri ile belki de dünyanın en tozlu başkentini,yaşanabilir hale ancak getirebileceksiniz.'

O günün şartlarında çok kapsamlı bir rapor hazırlamış olan Profesör Antal Réthly, ülkemizde hizmet ettiği süre içinde faydalı olmaya çalışmış bir bilim insanıdır. Gerek günün şartları, gerek ise maddi imkansızlıklar sebebiyle rapordaki tavsiyelerin büyük bir kısmı yerine getirilemese de yeni Türk Devleti'nin meteoroji çalışmalarının temeli atılmıştır.

Mustafa Kemal Atatürk, yeni bir devlet kurarken başkentin de yaşanabilir olmasına dikkat etmiş, bizzat sıtma ile mücadele etmiş, şehrin imarına başlamadan önce iklim şartlarının nasıl bir yapılanmayla daha verimli olacağını bilimsel yöntemlerle kestirmeye çalışmıştır.

Son

Aksakallı Macar Profesör Antal Réthly Efendi Yazı Dizisi

Bölüm 1
Bölüm 2
Bölüm 3
Bölüm 4